Білім → ғылым → жасанды интеллект: ұлттық дамудың жаңа парадигмасы
Президент Қасым-Жомарт Тоқаев «Түркістан» газетіне берген сұхбатында білім, ғылым және жасанды интеллект мәселелеріне айрықша назар аударды. Мемлекет басшысының бұл бағыттағы ой-тұжырымдарын төмендегідей жүйелеуге болады.
1. Білім — ұлттық стратегиялық капитал.
Президент білімді тек әлеуметтік институт ретінде емес, тәрбиелік әрі стратегиялық ресурс ретінде қарастырады. Ол жастардың сапалы білім алуын елдің болашақ әлеуметтік-экономикалық дамуымен тікелей байланыстырады. Сонымен қатар білім мен ғылымды дамыту экономикалық өсудің, ұлттық инновациялар мен заманауи технологиялардың негізгі іргетасы екені атап өтіледі. Елде дарынды жастардың әлеуеті жоғары екенін, сол әлеуетті тиімді іске асыру — мемлекеттік саясаттың маңызды басымдығы екені көрсетіледі.
2. Сандық дағдылар және білім берудегі тең мүмкіндіктер.
Президент цифрлық сауаттылықты білім мазмұнының ажырамас құрамдас бөлігі ретінде қарастыруды қолдайды. Қалалық және ауылдық мектептер арасындағы білім сапасындағы алшақтықты жою мәселесіне бірнеше мәрте тоқталады. Білім беру жүйесіне цифрлық технологияларды, соның ішінде жасанды интеллект құралдарын енгізу қажеттілігі ерекше атап өтіледі.
Бұл ұстанымдар адам капиталының бәсекеге қабілеттілігін арттыруға, білімді тек академиялық шеңберде емес, экономиканың инновациялық құрылымына даярлық ретінде қарастыруға бағытталған.
3. Жасанды интеллект — технологиялық серпілістің негізгі факторы.
Президент Қасым-Жомарт Тоқаев 2026 жылды цифрландыру мен жасанды интеллект жылы деп жариялап, бұл саланың мемлекеттік деңгейдегі стратегиялық басымдық екенін айқындады. Атап айтқанда:
– «AI-Sana» бағдарламасы аясында 540 мыңнан астам адам оқытылып, жасанды интеллект курстары мектептер мен жоғары оқу орындарының оқу бағдарламаларына енгізілді;
– OpenAI секілді халықаралық серіктестермен ынтымақтастық негізінде білім беру саласына ChatGPT және өзге де ЖИ құралдарын енгізу жобалары іске асырылуда;
– жасанды интеллектке қатысты құқықтық-этикалық нормаларды қамтитын заңнамалық база қалыптастырылды.
Бұл қадамдар жасанды интеллектті оқыту жүйесіне енгізумен ғана шектелмей, білім беру мазмұнын түбегейлі жаңғыртуға, икемді оқу модельдерін қалыптастыруға және цифрлық экономиканың талаптарына бейімделуге бағытталған.
Сонымен қатар Президент жасанды интеллектке мамандандырылған зерттеу университетін құру бастамасын көтерді. Мұндай университеттің миссиясы — экономиканың барлық саласына ЖИ технологияларын енгізе алатын жоғары білікті кадрлар даярлау, халықаралық ғылыми ынтымақтастық пен инновациялық зерттеулерді дамыту. Бұл бастама елдің ғылыми әлеуетін нығайтып, зерттеу нәтижелерін нақты өндірістік және цифрлық ортаға енгізуге мүмкіндік береді.
4. Ғылым, жасанды интеллект және экономикалық даму.
Президент білім мен жасанды интеллектті қаржы, өнеркәсіп, агроөнеркәсіп кешені, медицина және мемлекеттік басқару салаларына енгізуді экономикалық тиімділіктің маңызды көзі ретінде қарастырады. ЖИ-ды енгізу тек технологиялық процесс емес, қоғамдық және мәдени трансформацияға ықпал ететін фактор екені атап өтіледі. Бұл жаңа еңбек нарығын қалыптастыруға, жұмыспен қамтуды кеңейтуге және инновациялық кәсіпкерлікті дамытуға негіз болады.
Осы тұрғыда білім мен ғылымның экономикалық дамуындағы рөлі жасанды интеллектсіз қарастырылмайды. Бұл — «жаңа экономика» тұжырымдамасы, яғни жоғары технологиялық өндірістерге көшу, сараланған кадрлар даярлау және халықаралық ғылыми-инновациялық кеңістікке ықпалдасу.
Қорытындылай келе:
– Білім — негіз, адам капиталын жаңа экономикалық кезеңге даярлайды;
– Жасанды интеллект — драйвер, білім мен ғылымның трансформациялық күші;
– Ғылым — интегратор, инновацияны нақты өндіріс пен қызмет көрсету салаларымен байланыстырады.
Осылайша, Президенттің саясаты ұлттық дамуды білім → ғылым → жасанды интеллект сабақтастығы негізінде құрып, оны әлеуметтік-экономикалық прогресс пен жаһандық бәсекеге қабілеттіліктің шешуші факторы ретінде айқындайды. Бұл — Қазақстанды жаңа технологиялық дәуірге жүйелі түрде бейімдеуге бағытталған кешенді стратегия.
Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ
филология факультеті
түркітану және тіл теориясы
кафедарсының меңгерушісі
профессор Раушангүл Амирдинқыз Авакова