Психологиялық тәуелділіктер: заманауи сын-қатерлер және олардың алдын алудағы университеттің рөлі

Қазіргі құбылмалы әлемде жеке тұлғаның психологиялық денсаулығы мен эмоционалдық әл-ауқаты мәселелері ерекше өзектілікке ие болуда. Ең күрделі мәселелердің бірі — қоғамның барлық топтарына әсер ететін психологиялық тәуелділіктер. Жаһандық сын-қатерлер тұрғысынан бұл бағыт ТДМ 3 (Салауатты өмір салты және әл-ауқат) мақсатымен тікелей байланысты, ол кез келген жастағы адамдардың салауатты өмірін қамтамасыз етуді көздейді.

Психологиялық тәуелділік — бұл адамның белгілі бір іс-әрекетке немесе нысанға деген бақылануы қиын, күшті қажеттілікті сезіну күйі. Бүгінгі цифрлық қоғамда бұған интернет-тәуелділік, әлеуметтік желілерге, компьютерлік ойындарға тәуелділік және лудомания жатады. Әсіресе, тұлғалық және кәсіби қалыптасу кезеңіндегі студенттер бұл қауіпке көбірек бейім. Тәуелділіктің себептері сан алуан: стресс, оқу жүктемесі, эмоционалдық қажу және әлеуметтік бейімделудегі қиындықтар. Көбінесе бұл шынайы өмірден қашудың және ішкі жайсыздықты толтырудың амалына айналады.

Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті (ҚазҰУ) бұл бағытта кешенді тәсілді белсенді түрде жүзеге асыруда. Университет бүгінде тек білім ордасы ғана емес, сонымен қатар тұлғаның тұрақты мінез-құлық үлгілері қалыптасатын кеңістік. ҚазҰУ-дағы жұмыстың тиімді форматтарының бірі «Энергетикалық жүйелер және жаңартылатын энергетика» бағдарламасының 1-курс студенттері үшін өткізілген дебат сабағы болды. Пікірталас барысында қатысушылар сыни ойлау, аргументтеу және командалық жұмыс дағдыларын дамытты. Бұл әдіс тәуелділік тәуекелдеріне саналы көзқарасты қалыптастыруға көмектеседі.

Студенттердің өзін-өзі реттеу дағдыларын дамытуға және стресске төзімділігіне ерекше көңіл бөлінеді. Тренингтер мен дәрістер тәуелділіктің алғашқы белгілерін тануды үйретеді. Психологиялық қолдау көрсету жүйесі жұмыстың маңызды бөлігі болып қала береді: әрбір білім алушы эмоционалдық қиындықтарды түзету үшін білікті мамандардан кеңес ала алады. Университеттің ғылыми, спорттық және мәдени ортасы да маңызды рөл атқарады. Студенттердің қоғамдық өмірге белсенді араласуы олардың әлеуетін ашуға көмектеседі және зиянды әдеттердің қалыптасу қаупін айтарлықтай төмендетеді.

Психологиялық тәуелділіктің алдын алу — заманауи университеттің басым міндеттерінің бірі. Ағартушылық пен қолдауды қамтитын кешенді тәсіл тұлғаның үйлесімді дамуына ықпал етеді. Студенттердің психологиялық әл-ауқатына қамқорлық жасау болашаққа бағытталған сапалы білім берудің ажырамас бөлігіне айналуда.