Әлеуметтік жауапкершілік және “Үшінші модель"

2025 жылғы 22 желтоқсанда Иран Ислам Республикасының Тегеран қаласында орналасқан Алламе Табатабаи атындағы университетте өткен Халықаралық семинар аясында 4-сессия — «Әлеуметтік жауапкершілік және “Үшінші модель”» шеңберінде баяндама жасау мүмкіндігіне ие болдым. Аталған ғылыми алаңда ұсынылған баяндама қазіргі заманғы медиадағы мұсылман әйелінің бейнесіне арналды. Бұл тақырып бүгінгі таңда жаһандану, цифрландыру және әлеуметтік трансформация жағдайында аса өзекті әрі көпқырлы ғылыми мәселе болып табылады.

Өз баяндамамда жаһандану үдерісі мен цифрлық медианың ықпалымен ислам қоғамындағы әйел бейнесінің елеулі өзгерістерге ұшырап отырғанын атап өттім. Бұрын әйелдің әлеуметтік рөлі көбіне отбасылық міндеттермен шектеліп, ер адам негізгі асыраушы әрі шешім қабылдаушы ретінде қабылданса, қазіргі кезеңде әйел қоғамдық өмірдің барлық саласында белсенді субъект ретінде көрініс табуда. Алайда бұл өзгерістерге қарамастан, көптеген ислам елдерінде еңбек бөлінісіндегі теңсіздік, гендерлік стереотиптер мен әлеуметтік шектеулер әлі де сақталып отыр. Әйел еңбегінің бағаланбауы, кәсіби мүмкіндіктерінің шектелуі және экономикалық тәуелділік мәселелері қоғамның тұрақты дамуына кедергі келтіретін факторлар ретінде көрініс табуда.

Осы тұрғыда баяндамада БҰҰ-ның Тұрақты даму мақсаттарының 8-мақсаты — «Лайықты еңбек пен экономикалық өсуді қамтамасыз ету» қағидаттарымен тікелей сабақтастыққа назар аударылды. Әйелдердің еңбек нарығына тең дәрежеде қатысуы, кәсіби әлеуетін толық жүзеге асыруы және лайықты еңбек жағдайларына қол жеткізуі тек әлеуметтік әділеттілік мәселесі ғана емес, сонымен қатар экономикалық дамудың маңызды факторы болып табылады. Мұсылман әйелдерінің еңбекке араласуы мен экономикалық дербестігі қоғамдағы әлеуметтік жауапкершілікті арттырып, тұрақты даму моделін қалыптастыруға ықпал етеді.

Сонымен қатар баяндамада қазіргі бұқаралық ақпарат құралдарындағы мұсылман әйелінің бейнесі талданды. Медиа кеңістікте бұл бейне көбінесе біржақты, стереотиптік сипатта ұсынылатыны атап өтілді: әйел не дәстүр құрбаны, не экзотикалық «өзге» образ ретінде көрініс табады. Мұндай тәсіл мұсылман әйелдерінің кәсіби жетістіктерін, зияткерлік әлеуетін және қоғамдағы белсенді рөлін көлеңкеде қалдырады. Ал шын мәнінде, медиа қоғамдық пікірді қалыптастыратын қуатты құрал ретінде әлеуметтік әділеттілікке, тең мүмкіндіктерге және өзара түсіністікке қызмет етуі тиіс.

Баяндаманың басты идеясы — мұсылман әйелін объект ретінде емес, толыққанды әлеуметтік субъект, кәсіби маман, зерттеуші, шығармашыл тұлға ретінде көрсету қажеттігі болды. Медиа кеңістікте осындай теңгерімді әрі әділетті көзқарастың орнығуы әйелдердің өзін-өзі жүзеге асыруына, еңбек нарығындағы белсенділігіне және жалпы қоғамның тұрақты дамуына тікелей әсер етеді.

Бұл ғылыми басқосу мен үшін тек академиялық пікір алмасу алаңы ғана емес, сонымен қатар медианың этикалық жауапкершілігін, әлеуметтік әділеттілікті және адам қадірін құрметтеуге негізделген дискурсты дамытуға бағытталған маңызды қадам болды. Мұндай пікірталастар қоғамда саналы, сындарлы әрі инклюзивті көзқарас қалыптастыруға мүмкіндік береді.

Конференцияны ұйымдастырушыларға және барлық қатысушыларға мазмұнды пікірталас пен кәсіби ынтымақтастық үшін шынайы алғысымды білдіремін. Мұндай ғылыми кездесулер әділетті, тең құқықты және тұрақты қоғам құру жолындағы маңызды диалог алаңы болып табылады.

Бегалинова К.К.
Дінтану және мәдениеттану кафедрасының профессоры
философия ғылымдарының докторы