Атом энергетикасының қазіргі қажеттілігі

Әлемде энергия сұранысы күн сайын артып келеді. Өнеркәсіптің, көліктің, тұрмыстық сектордың дамуы энергияны тұрақты және экологиялық таза көздерден алу қажеттілігін туғызады. Солардың бірі – атом энергетикасы, яғни ядролық реакция арқылы электр энергиясын өндіру.

Алайда атом энергети­ка­сын дамыту кейбір мә­се­лелермен байланысты:

- Атом энергетикасы әлем­де энергия тап­шы­лы­ғын шешудің маңызды көзі болып саналады.

- Ол көміртекті азайтуды қамтамасыз етіп, эколо­гия­лық таза энергия көзі ретінде қарастырылады.

- Атом электр станция­ла­ры тұрақты энергия өн­діруге мүмкіндік береді, әсі­ресе жаңартылатын көз­дер жеткіліксіз болған жағ­дайда.

- Қауіпсіздік, радиация­лық бақылау және қалдық­тар­ды басқару мәселелері атом энергетикасын да­мы­тудағы негізгі факторлар.

- Болашақта атом энер­ге­тикасы жаңа техно­ло­гиялар (мысалы, жасанды интеллектімен басқары­ла­тын реакторлар, шағын энергиялық реакторлар) арқылы қауіпсіз және тиімді энергия көзіне айналуы мүмкін.

Атом энергетикасы кө­мір­текті азайтуға үлес қо­сып, климаттық өзге­ріс­термен күресуге мүмкіндік бе­реді. Олардың ішінде ра­диациялық қауіпсіздік, ядро­лық қалдықтарды бас­қа­ру және экологиялық әсер­лер бар. Ғылыми зерт­теулер мен технологиялық жаңалықтар бұл қауіптерді азайтуға бағытталған. Мы­салы, жаңа буын реак­тор­лары (кіші қуатты, пас­сивті қауіпсіздікке ие) атом энер­гиясын тиімді әрі қауіпсіз етеді. Дүниежүзілік ядро­лық қауымдастықтың мә­лі­метінше, Қазақстан уран сату бойынша бірінші орын­да. Осы орайда, атом элек­тр станциялары тұ­рақ­ты энер­гия өндіруге мүмкіндігі зор. Ол күн, жел сияқты жа­ңар­тылатын көздерге қара­ған­да ауа райына тәуелді емес. Бұл, әсіресе, елі­мі­з­дің эко­ло­гиялық мәселесін ше­шу­де аса маңызды. Әйт­песе Қазақстанның эко­ло­гиялық көрсеткіші 180 елдің ішінде 93-орында болса, ал ауа­ның ластануы бойынша 115-орында. Сондықтан елі­міз дүниежүзіндегі атом энер­гетикасын дамытуға мүм­кіндігі бар 27 мем­ле­кет­тің қатарына қосылды.

Болашақта атом энер­ге­тикасы жасанды интел­лект, роботтандырылған ба­қылау жүйелері және жаңартылатын энергия көз­­дерімен бірігіп, энергия өн­дірісінде тұрақты, қауіп­сіз және экологиялық таза рөл атқарады. Сонымен қа­тар ядролық энергия зерт­теу мен инновацияға жаңа мүмкіндіктер ашып, ғылыми прогресті жылдамдатады. Қорытындылай келе, атом энергетикасы қазіргі қоғам үшін қажетті әрі страте­гия­лық маңызды энергия көзі екенін айтқымыз келеді. Оның дамуы энергия қауіп­сіз­дігін қамтамасыз етіп, эко­логиялық таза, эко­но­ми­калық тұрақты бола­шақ­қа жол ашады. 

Мәнсия ӘСЕМБАЕВА,

Жылуфизика және техникалық физика кафедрасының

доценті, ф.-м.ғ.к.