әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-де жасанды интеллект дәуіріндегі адам құқықтарын қорғауға арналған халықаралық дөңгелек үстел өтті

Алматы, 2026 жылғы 9 қаңтар — Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің заң факультетінің қылмыстық құқық, қылмыстық іс жүргізу және криминалистика кафедрасында

«Жасанды интеллект дәуіріндегі адам құқықтары: Қазақстанның цифрлық дамуы сын-қатерлеріне қылмыстық-құқықтық және криминологиялық жауаптар» тақырыбында Халықаралық дөңгелек үстел өтті.

Іс-шара Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Адам құқықтары жөніндегі комиссия, Қазақстан криминологиялық қауымдастығы және Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің заң факультетінің қылмыстық құқық, қылмыстық іс жүргізу және криминалистика кафедрасы тарапынан ұйымдастырылып, жасанды интеллект технологияларын енгізудің құқықтық, криминологиялық және институционалдық салдарын жан-жақты талқылау үшін жетекші ғалым-заңгерлерді, сарапшыларды және жас зерттеушілерді біріктірді.

Қатысушыларға құттықтау сөзбен Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Адам құқықтары жөніндегі комиссияның Төрағасы, Қазақстан криминологиялық қауымдастығының Құрметті президенті, заң ғылымдарының докторы, профессор Игорь Иванович Рогов сөз сөйлеп, қоғамның жедел цифрлануы мен алгоритмденуі жағдайында адамның негізгі құқықтары мен бостандықтарын қорғаудың маңыздылығын атап өтті.

Қазақстан криминологиялық қауымдастығының Президенті, Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Құқықтық саясат жөніндегі кеңестің мүшесі, заң ғылымдарының докторы, профессор Жалаири Өмірәлі Шакарапұлы өз баяндамасында жасанды интеллекттің мемлекеттік басқару және құқық қорғау салаларына енгізілуі жағдайында теңгерімді қылмыстық-құқықтық шешімдер қалыптастыруда криминологиялық ғылымның рөлі артып келе жатқанын атап көрсетті.

Дөңгелек үстел аясында келесі баяндамалар тыңдалды:

Құқық ғылыми-зерттеу институтының директоры, заң ғылымдарының докторы, профессор, «Тұран» университеті Жоғары құқық мектебінің профессор-зерттеушісі, Қазақстан Республикасының ІІМ-нің еңбек сіңірген қызметкері, отставкадағы әділет полковнигі Талғат Құрманұлы Акимжановтың жасанды интеллектті қолдану жағдайындағы қылмысқа қарсы іс-қимыл мәселелеріне арналған баяндамасы;
заң ғылымдарының докторы, профессор, Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-дің қылмыстық құқық, қылмыстық процесс және криминалистика кафедрасының меңгерушісі Рима Еренатовна Джансараева — дербес деректердің киберқауіпсіздігін қамтамасыз етудегі технологиялық және инновациялық тәсілдер туралы;
заң ғылымдарының докторы, «Нархоз» университетінің профессоры Гүлнар Айтжанқызы Алибаева — Қазақстан Республикасындағы мемлекеттік басқарудың цифрлық трансформациясы мәселелері жөнінде;
заң ғылымдарының кандидаты, доцент Орынбасар Нүсіпәліұлы Тлепбергенов — «Заң мен тәртіп» қағидатын іске асырудағы қылмыстық заңның маңызы туралы;
заң ғылымдарының кандидаты, профессор міндетін атқарушы Асель Бостановна Шарипова — қылмыстық сот төрелігінің тиімділігін арттырудағы жасанды интеллекттің әлеуеті жөнінде.

Жас зерттеушілердің баяндамаларына ерекше назар аударылды. Атап айтқанда, аға оқытушы Жақыш А.Ж. Қазақстан Республикасында жасанды интеллектіні қолдануды қылмыстық-құқықтық реттеу перспективаларын талдады. Сонымен қатар Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ докторанттары Қалбият Қалибат, Карина Жеңісқызы Ағибаева және Сұлушаш Шинжрханқызы Үркүмбай қылмыстарды есепке алу мен тіркеу саласындағы прокурорлық қадағалау, сондай-ақ жаһандану және цифрландыру жағдайындағы экоцид үшін қылмыстық жауаптылықтың теориялық негіздері бойынша өзекті ғылыми зерттеулерін ұсынды.

Баяндамаларды талқылауға Ресей Федерациясы, Қырғыз Республикасы, Польша Республикасы және Өзбекстан Республикасынан келген ғалымдар да белсенді қатысты, бұл іс-шараның халықаралық сипатын және көтерілген мәселелердің жаһандық құқықтық кеңістіктегі өзектілігін айқындады.

Дөңгелек үстел қорытындысы бойынша қатысушылар талқыланған мәселелердің жоғары ғылыми және практикалық маңыздылығын атап өтіп, Қазақстан Республикасында жасанды интеллектіні қолдануды реттеудің тиімді әрі адамға бағдарланған құқықтық тетіктерін қалыптастыру үшін пәнаралық және ведомствоаралық диалогты одан әрі дамыту қажеттігін атап өтті.