Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің ғалымдары жетілген мұнай кен орындарының мұнай бергіштігін арттырудың биотехнологиялық әдістерін әзірлеу жобасын жүзеге асыруда.

Ғалымдар микробтық мұнай бергіштікті арттырудың биотехнологиялық платформасын әзірлеуге бағытталған ғылыми-зерттеу жобасын іске асыруда. Зерттеу биосурфактант және биополимер өндіруші микроорганизмдер негізінде қалдық мұнайды өндірудің инновациялық әдістерін құруға және қалпына келуі қиын көмірсутек ресурстарын игеру технологияларын жетілдіруге бағытталған.

Заманауи мұнай-газ өнеркәсібі дәстүрлі кен орындарының біртіндеп сарқылу мәселесімен бетпе-бет келуде. Көмірсутек қорларының едәуір бөлігі қалпына келуі қиын ресурстарға жатады, олар мұнайдың жоғары тұтқырлығымен, коллекторлардың төмен өткізгіштігімен және ұзақ пайдалану мерзімімен сипатталады. Осы жағдайларда мұнай өндіру коэффициентін арттырудың экологиялық қауіпсіз және экономикалық тиімді технологияларын енгізу қажеттілігі артуда.

Жоба аясында ғылыми топ микробтық мұнай бергіштікті арттыру технологиясын зерттеуде — бұл микроорганизмдердің метаболизмдік белсенділігін пайдалану арқылы мұнай резервуарларының физика-химиялық қасиеттерін өзгертуге негізделген мұнай биотехнологиясының перспективті бағыты. Микроорганизмдер синтездейтін биосурфактанттар мен биополимерлер фазааралық керілуді төмендетуге, көмірсутек ортасының тұтқырлығын азайтуға және кеуекті геологиялық құрылымда мұнайдың қозғалғыштығын арттыруға қабілетті.

Белсенді жергілікті микроорганизмдерді іріктеуге ерекше назар аударылады. Олар Батыс Қазақстандағы мұнай кен орындарынан бөлініп алынған. Скрининг заманауи микробиологиялық, молекулалық-генетикалық және физика-химиялық талдау әдістерін қолдану арқылы жүргізіледі.

Перспективалы мәдениеттерді нақты сәйкестендіру үшін 16S рРНК генінің тізбектері талданады, бұл микроорганизмдердің таксономиялық тиесілігін анықтауға мүмкіндік береді. Сонымен қатар мақсатты метаболиттер синтезінің генетикалық әлеуетін бағалау үшін кейбір штаммдардың толық геномдық талдауы жоспарланған.

Жобаның ғылыми жаңалығы экстремалды мұнай пласт жағдайларында жоғары функционалдық белсенділікке ие биополимер- және биосурфактант өндіруші микроорганизмдердің синергиялық ассоциациясын әзірлеумен байланысты. Микроорганизмдерді кешенді пайдалану бірнеше механизмнің бір мезгілде әсер етуі арқылы мұнай ығыстыру тиімділігін арттыруға мүмкіндік береді: фазааралық керілуді төмендету, коллектордың фильтрациялық қасиеттерін өзгерту және эмульсиялық жүйелерді тұрақтандыру.

Эксперименттік бөлім мұнай резервуары жағдайын имитациялау үшін модельдік және стендтік ex-situ сынақтарды жүргізуді қамтиды. Микробтық ассоциация тиімділігін бағалау үшін мұнай қанығуы, су қанығуы, өндірілген көмірсутектер көлемі және қалдық мұнай қанығуы көрсеткіштері талданады.

Маңызды бағыттардың бірі — микроорганизмдерді өсіру жағдайларын оңтайландыру және олардың метаболикалық белсенділігін арттыру. Қоректік ортаның көміртек және азот көздерін таңдау, сондай-ақ мәдениеттердің эмульгирлеуші белсенділігін бағалау жоспарланған. Эмульгирлеу қасиеттері эмульгирлеу индексін есептеу әдісімен, ал беткі керілу тензиометриялық әдістермен анықталады.

Штамдардың биологиялық үйлесімділігі перпендикуляр штрих әдісімен зерттеледі, бұл микроорганизмдер арасындағы мүмкін антагонистік өзара әрекеттесулерді анықтауға мүмкіндік береді. Сонымен қатар биополимер синтезіне жауап беретін гендер талданады.

Жоба заманауи зертханалық база мен халықаралық ғылыми зерттеу стандарттарын қолдана отырып жүзеге асырылады. Ғылыми этика, эксперименттік деректердің дұрыстығы және нәтижелердің қайталанымдылығы қағидаларына ерекше назар аударылады.

Халықаралық ғылыми ынтымақтастық зерттеудің маңызды бөлігі болып табылады. Шетелдік ғылыми орталықтармен микроорганизмдердің жоғары дәлдіктегі геномдық талдауын жүргізу және әзірленген биотехнологиялық шешімдерді эксперименттік верификациялау жоспарлануда.

Жоба нәтижелері мұнай-газ саласында биотехнологиялық әдістерді дамытуға, микробтық мұнай бергіштікті арттыру технологияларының ғылыми базасын құруға және экологиялық қауіпсіз көмірсутек өндіру технологияларын кеңейтуге ықпал етеді.