Қазақстан Республикасының жаңа Конституциясы: құқықтық негіздер, азаматтық жауапкершілік және тұрақты даму

Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің Экономика және бизнес жоғары мектебінде Қазақстан Республикасының жаңа Конституциясын, оның негізгі қағидаттарын, азаматтар үшін практикалық маңызын және конституциялық өзгерістердің елдің әлеуметтік-экономикалық дамуына ықпалын талқылауға арналған дөңгелек үстел өтті.

Іс-шараға Экономика және бизнес жоғары мектебінің басшылығы, оқытушылар, жас ғалымдар, PhD-докторанттар, құқық саласының мамандары және студенттер қатысты. Дөңгелек үстелдің ерекше маңызы пікірталастың пәнаралық сипатында болды: Негізгі заңның ережелері тек құқықтық тұрғыдан ғана емес, сонымен қатар экономика, адами капиталды дамыту, цифрлық трансформация, білім беру және жастардың азаматтық қатысуы тұрғысынан қарастырылды.

Дөңгелек үстел спикері ретінде «Бизнес-технологиялар» кафедрасының PhD, доцент-зерттеушісі Наздана Адилова «Қазақстан Республикасының жаңа Конституциясы: мазмұны, қағидаттары және практикалық маңызы» тақырыбында баяндама жасады. Баяндамада Конституцияны тек заңгерлерге немесе мемлекеттік қызметшілерге арналған абстрактілі нормативтік-құқықтық құжат ретінде емес, әрбір азаматтың құқықтарын, мүмкіндіктері мен жауапкершілігін айқындайтын іргелі негіз ретінде қабылдаудың маңыздылығы атап өтілді. Конституциялық нормалардың адамға бағдарланған сипатына, цифрлық экономика жағдайындағы адам құқықтарын қорғауға, дербес деректер мәселелеріне, сондай-ақ жасанды интеллект пен цифрлық платформалардың дамуына байланысты жаңа құқықтық сын-қатерлерге ерекше назар аударылды.

Баяндаманың маңызды бағыттарының бірі Конституция мен заңның үстемдігі қағидатын қарастыру болды. Құқықтық айқындық пен заңнаманың болжамдылығы азамат, бизнес және мемлекет арасындағы сенімнің маңызды шарттары екені, сондай-ақ олардың инвестициялық ахуалмен, кәсіпкерлік белсенділікпен және тұрақты экономикалық дамумен тікелей байланысты екені атап өтілді. Цифрлық экономика мен технологиялардың дамуына байланысты адам құқықтарын түсіну аясы да кеңейіп келеді. Банктік қосымшалар, мемлекеттік цифрлық платформалар, әлеуметтік желілер, білім беру ақпараттық жүйелері және жасанды интеллект технологиялары жаңа цифрлық ортаны қалыптастыруда. Мұндай жағдайда дербес деректер мен азаматтардың құқықтарын қорғау мәселелері ерекше маңызға ие.

Университет қауымдастығы үшін еңбек, білім және прогресс қағидаттары ерекше қызығушылық тудырады. Баяндамада адами капиталдың, білімнің, ғылым мен инновацияның мемлекеттің стратегиялық даму факторлары ретіндегі маңызы атап өтілді.

Дөңгелек үстелдің мазмұны БҰҰ-ның Тұрақты даму мақсаттарын іске асырумен тікелей байланысты. Іс-шара студенттердің құқықтық сауаттылығын арттыру және сыни ойлауын дамыту арқылы ТДМ 4 «Сапалы білім» мақсатына; кәсіпкерлік жағдайлары мен тұрақты экономикалық дамуды талқылау арқылы ТДМ 8 «Лайықты еңбек және экономикалық өсу» мақсатына; заң үстемдігіне, адам құқықтарын қорғауға, азаматтық қатысуға және құқықтық мәдениетке назар аудару арқылы ТДМ 16 «Бейбітшілік, әділдік және тиімді институттар» мақсатына қол жеткізуге ықпал етеді.

Кездесу барысында студенттер пікірталасқа белсенді қатысып, сұрақтар қойып, өз ұстанымдарын білдірді. Қорытындыда негізгі ой атап өтілді: Конституция азамат оның мазмұнын білгенде, өз құқықтарын түсінгенде және берілген мүмкіндіктерді жауапкершілікпен пайдалана білгенде ғана нақты мәнге ие болады.