География және табиғатты пайдалану факультетінің жас ғалымдары ҰҰА көмегімен тау криосферасын мониторингтеу бойынша оқудан өтті

2026 жылғы 24-28 тамыз аралығында География және табиғатты пайдалану факультетінің жас зерттеушілері Орталық Азия өңірлік гляциологиялық орталығы ұйымдастырған «ҰҰА көмегімен тау криосферасын мониторингтеу: далалық зерттеулер мен деректерді өңдеуден ашық геокеңістіктік деректерге дейін» атты практикалық тренингке қатысты.

Жоба аясында Жерді қашықтан зондтау және тау криосферасын мониторингтеу саласындағы кәсіби құзыреттерін арттыру мақсатында оқуға «Гидрология» білім беру бағдарламасының 1-курс магистранты Ануар Жанбота және Қашықтан зондтау технологиялары және оларды қолдану жөніндегі Қазақстан-Қытай зертханасының қызметкері Сиражитдинова Мухабат іріктелді.

Мұздықтарды, тас глетчерлерді және мұздық-мореналық кешендерді мониторингтеу биік таулы аумақтардағы қазіргі өзгерістерді зерттеуде маңызды рөл атқарады. Мұндай нысандарды бақылау мұздықтар мен көпжылдық мұздардың динамикасын, жер бедерінің өзгеруін және олармен байланысты геоморфологиялық процестердің дамуын бағалауға мүмкіндік береді. Климаттың өзгеруі жағдайында өзекті кеңістіктік деректерді жүйелі түрде алу тау аймақтарындағы су ресурстары мен табиғи қауіп-қатерлерді зерттеу үшін ерекше маңызға ие.

Осындай зерттеулердің перспективалы құралдарының бірі – ұшқышсыз ұшу аппараттары (ҰҰА). Дрондарды пайдалану қолжетімділігі қиын таулы аумақтарды жоғары дәлдікпен түсіруге, ортофотожоспарлар мен жер бедерінің цифрлық модельдерін жасауға, сондай-ақ криосфера нысандарының кеңістіктік өзгерістерін бақылауға мүмкіндік береді.

Тренингтің практикалық бөлімі Моренный және Городецкий тас глетчерлеріне, сондай-ақ Тимофеев мұздық-мореналық кешеніне далалық сапарларды қамтыды. Қатысушылар күрделі таулы жер бедері жағдайында ҰҰА түсірілімін жоспарлау мен орындаудың негізгі кезеңдерін меңгеріп, жабдықтармен жұмыс істеу және жоғары дәлдіктегі кеңістіктік деректерді жинау дағдыларын игерді.

Оқытудың жеке блогы Agisoft Metashape бағдарламалық жасақтамасында ҰҰА түсірілімінің материалдарын фотограмметриялық өңдеуге арналды. Қатысушылар аэрофотосуреттерді өңдеудің, ортофотожоспарлар мен жер бедерінің цифрлық модельдерін жасаудың негізгі кезеңдерін, сондай-ақ ғылыми зерттеулерде одан әрі талдау үшін геокеңістіктік деректерді дайындау тәсілдерін үйренді.

Алынған білім мен практикалық дағдылар Қашықтан зондтау технологиялары және оларды қолдану жөніндегі Қазақстан-Қытай зертханасының жобалары шеңберіндегі зерттеулерде пайдаланылатын болады. ҰҰА негізіндегі заманауи мониторинг әдістерін меңгеру жас зерттеушілердің гляциология, Жерді қашықтан зондтау, фотограмметрия және геоақпараттық технологиялар саласындағы құзыреттерін дамытуға ықпал етеді.

Мұндай білім беру және ғылыми-практикалық іс-шаралар БҰҰ-ның Тұрақты даму мақсаттарын (ТДМ) іске асыруға да үлес қосады. Мұздықтар мен тау криосферасының жай-күйін зерттеу ТДМ 13 «Климаттың өзгеруіне қарсы күрес» мақсатына тікелей сәйкес келеді, өйткені биік таулы жүйелердің климаттық өзгерістерге реакциясы туралы деректер алуға мүмкіндік береді. Өзен ағынын қалыптастырудың маңызды көздерінің бірі болып табылатын мұздықтарды мониторингтеу су ресурстарын тұрақты басқаруға бағытталған ТДМ 6 «Таза су және санитария» мақсатына қол жеткізуге ықпал етеді. Жас мамандарды даярлау және қашықтан мониторингтеудің заманауи технологияларын енгізу ТДМ 4 «Сапалы білім беру» және ТДМ 9 «Индустрияландыру, инновациялар және инфрақұрылым» мақсаттарына да сәйкес келеді.

Жас ғалымдардың тренингке қатысуы факультеттің ғылыми зерттеулеріне заманауи технологияларды енгізуге және тау криосферасы мен климаттың өзгеруін зерттеу саласындағы кадрлық әлеуетті нығайтуға ықпал етеді.