Физика-техникалық факультетте Президенттің Қазақстан халқына Жолдауы тыңдалды

2026 жылғы 28 қазанда физика-техникалық факультетте Қазақстан Республикасының Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың «Жаңа тарихи кезеңдегі Қазақстанның өзекті міндеттері» атты Қазақстан халқына Жолдауы тікелей эфирде тыңдалды. Мемлекет басшысының сөзін факультет деканы Нұрзада Бейсен, деканның орынбасарлары және кафедра меңгерушілері бірге тыңдады. Студенттер тікелей эфирді оқу аудиторияларында көрді.

Атом электр станцияларына маман даярлау

Физика-техникалық факультет үшін Жолдаудың атом энергетикасына арналған бөлімі айрықша маңызды болды. Президент 2027 жылы «Балқаш» атом электр станциясының құрылысын бастау және «Мойынқұм» атом электр станциясының құрылысын жеделдету үшін ынтымақтастық туралы келісімге қол қою мүмкіндігін атап өтті. Сондай-ақ Мемлекет басшысы шетелдік серіктестердің осы жобаларға қатысуы Қазақстанға технологиялық тәжірибе мен құзыреттерді беруге, елімізде жоғары технологиялық өндірістер құруға және атом саласына отандық мамандар даярлауға ықпал етуі тиіс екенін айтты.

Физика-техникалық факультет болашақ атом электр станцияларына кадр даярлауға қатысады. Бұл бағытта «Ядролық физика» және «Ядролық инженерия» білім беру бағдарламалары жүзеге асырылады. Болашақ мамандар ядролық процестерді, сәулеленудің затпен әрекеттесуін және реакторлық қондырғылардың жұмыс істеу қағидаттарын меңгереді. Дозиметрия мен радиометрия әдістеріне ерекше көңіл бөлінеді. Бұл әдістер сәулелену деңгейін өлшеуге, радиациялық жағдайды бағалауға және ядролық-техникалық нысандарда жұмыстардың қауіпсіз жүргізілуін бақылауға мүмкіндік береді.

Мамандарды тәжірибелік даярлау факультеттің Ядролық физика институтымен ынтымақтастығы аясында жүргізіледі. Бұл ынтымақтастық ВВР-К зерттеу реакторын пайдалана отырып зертханалық және практикалық сабақтар өткізуді, сондай-ақ Институт базасында кәсіби практикадан өтуді көздейді. Студенттер жұмыс істеп тұрған зерттеу қондырғысымен танысып, теориялық білімін өлшеу жүргізу және эксперименттік деректерді өңдеу барысында қолданады, радиациялық қауіпсіздік талаптарын іс жүзінде меңгереді. Магистранттар мен докторанттар Институттың зерттеу инфрақұрылымын пайдаланып, ядролық физика, материалтану және радиациялық технологиялар салаларында зерттеу жүргізеді.

Атом саласы үшін радиациялық материалтанудың да маңызы зор. Ядролық-энергетикалық қондырғыларға материал таңдағанда сәулеленудің олардың құрылымы мен қасиеттеріне қалай әсер ететінін анықтау қажет. Бұл міндет ядролық физиканы, қатты дене физикасын және жаңа материалдар технологиясын тоғыстырады. «Материалтану және жаңа материалдар технологиясы» бағдарламасының білім алушылары үшін бұл — зертханалық сынақ нәтижелері арқылы материалдың сәулелену жағдайында пайдалануға жарамдылығын бағалаудың нақты мысалы.

Энергетиканы жаңғырту және жаңартылатын энергия көздері

Жолдауда 2029 жылға қарай электр энергиясының тұрақты профицитіне қол жеткізу және елдің 2035 жылға дейінгі ұзақ мерзімді энергетикалық теңгерімін жаңарту міндеттері қойылды. Осы мақсатта электр станциялары мен электр жеткізу желілерін салу және жаңғырту, көмірден электр өндірудің экологиялық тұрғыдан таза технологияларын дамыту, жаңартылатын энергетиканы, әсіресе күн энергетикасын кеңейту көзделіп отыр. Бұл басымдықтар факультеттің бірнеше білім беру және ғылыми бағытымен сабақтас.

«Электр энергетикасы» бағдарламасы электр энергиясын өндіру, жеткізу және тұтыну салаларын қамтиды. «Жылу энергетикасы» бағдарламасында жылу процестерін зерттеуге, жабдықтың тиімділігі мен сенімділігін арттыруға, соның ішінде компьютерлік модельдеуді қолдануға көңіл бөлінеді. «Энергетикалық жүйелер және жаңартылатын энергетика» бағдарламасы жаңартылатын энергия көздерін пайдаланатын жүйелерді пайдалану және басқару бойынша мамандар даярлайды. Бұл бағыттар бірін-бірі толықтырады. Жаңа қуат көздерін іске қосу кезінде жабдықтың тиімділігін, электр желілерінің сенімділігін және энергия жүйесін басқару мәселелерін қатар шешу қажет.

Факультеттегі қолданбалы зерттеулердің бірі — күлділігі жоғары отынды плазмамен өңдеу. Ғалымдар плазманы қолдану жану процесін қалай жақсартатынын және зиянды шығарындыларды қаншалықты азайта алатынын зерттейді. Бұл жұмыста жылу физикасы мен плазма физикасының әдістері энергетика саласындағы нақты міндетті шешуге, яғни отынды тиімді пайдалана отырып, қоршаған ортаға түсетін жүктемені азайтуға бағытталған.

Физика мен инженериядағы цифрлық технологиялар

Жолдауда факультет қызметімен сабақтас тағы бір басымдыққа — Digital Qazaqstan стратегиясы аясында цифрлық технологиялар мен жасанды интеллектіні іс жүзінде қолдануға назар аударылды. «Киберфизика», «Өнеркәсіптік электроника және басқару жүйелері», «Радиотехника, электроника және телекоммуникациялар» бағдарламалары үшін бұл бағыт нақты инженерлік міндеттермен ұштасады. Олардың қатарында физикалық процестерді модельдеу, сигналдар мен эксперименттік деректерді өңдеу, өлшеу жүйелерін әзірлеу және жабдықтың жай-күйін бақылау бар. Мысалы, датчиктердің көрсеткіштері арқылы қондырғының қалыпты жұмыс режимінен ауытқуын байқауға болады, ал компьютерлік модель жабдықтың пайдалану жағдайы өзгерген кезде қалай жұмыс істейтінін бағалауға мүмкіндік береді.

Жолдауда көтерілген міндеттер факультет студенттерінің болашақ мамандығына тікелей қатысты. Атом станциясының сенімді жұмысы өлшеудің дәлдігі мен материалдардың сапасына, жылу қондырғысының тиімділігі жылу алмасу мен жану процестерін түсінуге, ал заманауи энергия жүйесінің жұмысы электроника мен басқару құралдарын дұрыс қолдануға байланысты. Осындай міндеттер физиктер мен инженерлерді даярлауды факультеттің ғылыми зерттеулерімен және Қазақстанның энергетика саласының қажеттіліктерімен байланыстырады.