Студенттердің қаржылық сауаттылығын арттыруға арналған «Қаржылық пирамидалар: қалай тануға болады?» тақырыбында кураторлық сағат өтті

2026 жылғы 10 наурызда Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті физика-техникалық факультетінде «Қаржылық пирамидалар: оларды қалай тануға болады?» тақырыбында кураторлық сағат өтті. Іс-шара №304 аудиторияда ұйымдастырылып, студенттердің қаржылық сауаттылығын арттыруға және жауапты қаржылық мінез-құлық мәдениетін қалыптастыруға бағытталды.

Кураторлық сағатты теориялық және ядролық физика кафедрасының аға оқытушысы, PhD Сайдуллаева Гозял Ғайнидиновна жүргізді. Кездесудің негізгі мақсаты – студенттерге қаржылық пирамидалардың жұмыс істеу қағидаттарын түсіндіру, сондай-ақ түрлі қаржылық алаяқтық схемаларын тану және талдау дағдыларын қалыптастыру болды. Сонымен қатар жастардың күмәнді инвестициялық жобаларға қатысуымен байланысты тәуекелдер туралы хабардарлығын арттыру мәселесіне ерекше назар аударылды.

Қазіргі уақытта цифрлық технологиялардың, интернет пен әлеуметтік желілердің қарқынды дамуы жағдайында қаржылық пирамидалар жаңа формаларға ие болып, бұрынғыдан да күрделі әрі жасырын сипат ала бастады. Көп жағдайда мұндай құрылымдар жылдам әрі жоғары табыс уәде етіп, агрессивті жарнама әдістерін қолданады. Ақпарат мессенджерлер, әлеуметтік желілер және түрлі онлайн-платформалар арқылы белсенді түрде таратылады. Мұндай жағдайларда қаржылық және экономикалық сауаттылығы жеткіліксіз болуы мүмкін жастар мен студенттер аса осал топтардың бірі болып табылады. Сондықтан осындай ағартушылық және алдын алу шараларын өткізу жастардың экономикалық қауіпсіздігін қамтамасыз етудің маңызды элементі болып саналады.

Кураторлық сағат барысында студенттерге қаржылық пирамидалардың экономикалық және математикалық негіздері жан-жақты түсіндірілді. Ғылыми тұрғыдан алғанда, қаржылық пирамида тұрақты экономикалық негізі жоқ жүйе болып табылады. Мұндай құрылымдарда қатысушыларға төленетін қаражат нақты экономикалық қызметтің нәтижесінде емес, жаңа салымшылардың қаражаты есебінен жүзеге асырылады. Яғни, мұндай схемалар тауар өндіру немесе қызмет көрсету сияқты нақты экономикалық қызметпен байланысты болмайды және тек жаңа қатысушыларды тұрақты түрде тарту арқылы ғана өмір сүре алады.

Экономикалық теорияға сәйкес, мұндай жүйелер ұзақ уақыт бойы тұрақты жұмыс істей алмайды. Олардың өміршеңдігі жаңа қатысушылар санының экспоненциалды түрде өсуіне тікелей байланысты. Алайда белгілі бір кезеңнен кейін жаңа салымшылардың ағымы міндетті түрде азаяды, бұл бүкіл жүйенің күйреуіне әкеледі. Нәтижесінде қатысушылардың басым бөлігі айтарлықтай қаржылық шығынға ұшырайды.

Талқылау барысында қаржылық пирамидалардың негізгі белгілеріне ерекше назар аударылды. Олардың қатарына қысқа мерзім ішінде өте жоғары табыс уәде ету, компания қызметінің ашық еместігі, жаңа қатысушыларды белсенді түрде тарту, сондай-ақ ақпараттың таныстар, достар немесе туыстар арқылы таралуы жатады. Сонымен қатар лицензияның, ресми тіркеудің және ашық қаржылық есептіліктің болмауы да мұндай ұйымдардың басты көрсеткіштерінің бірі болып табылады.

Сондай-ақ заңды қаржы ұйымдары мемлекеттік тіркеуден өтетіні, олардың қызметі заңнамамен реттелетіні және қаржылық есептіліктің ашық жүргізілетіні атап өтілді. Нақты өнімнің немесе қызметтің болуы да заңды экономикалық қызметтің маңызды белгілерінің бірі екендігі түсіндірілді.

Іс-шараның практикалық бөлімінде студенттер қаржылық пирамидалардың нақты мысалдарын қарастырып, олардың жұмыс істеу схемаларын талдады. Қатысушылар инвестиция тартудың кең таралған тәсілдерін және осындай құрылымдарды ұйымдастырушылар қолданатын ақпараттық манипуляция әдістерін талқылады. Сонымен қатар қаржылық шешімдер қабылдау кезінде сыни ойлаудың маңыздылығы, ақпараттың шынайылығын тексеру және ықтимал тәуекелдерді дұрыс бағалау мәселелері қарастырылды.

Студенттер талқылауға белсенді қатысып, сұрақтар қойып, өз пікірлерімен бөлісті. Өткізілген кураторлық сағат жастардың қаржылық мәдениетін қалыптастыруға бағытталған маңызды білім беру алаңы болды. Осындай іс-шаралар студенттердің экономикалық қауіпсіздігін арттыруға, аналитикалық ойлау қабілеттерін дамытуға және қаржылық алаяқтықтан қорғану дағдыларын қалыптастыруға ықпал етеді.