ӘЛ-ФАРАБИ АТЫНДАҒЫ ҚАЗҰУ-ДА ҚАУЫМДАСТЫҚҚА НЕГІЗДЕЛГЕН ҚАТЫСЫМДЫҚ ЗЕРТТЕУ (CBPR) БОЙЫНША ЕКІ КҮНДІК ВОРКШОП АЯҚТАЛДЫ

2026 жылғы 11 қарашада әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінде қауымдастыққа негізделген қатысымдық зерттеу (Community-Based Participatory Research, CBPR) әдіснамасына арналған екі күндік воркшоп аяқталды. Екінші күн шығармашылық зерттеу әдістерін қолдануға, деректер жинау рәсімдерін бірлесіп әзірлеуге және алдағы зерттеу жұмыстарының кезеңдерін дайындауға арналды. Воркшоп зерттеу үдерісінің бірлескен авторларына (co-creators) әдіснамалық білімдерін тереңдетуге және қауымдастықтарды әлеуметтік зерттеулерге тартудың практикалық тәсілдерін қарастыруға мүмкіндік берді.

Воркшоп әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің философия және саясаттану факультеті, әлеуметтану және әлеуметтік жұмыс кафедрасы мен Гонконг политехникалық университетінің (PolyU) Қолданбалы әлеуметтік ғылымдар департаменті (APSS) арасындағы академиялық ынтымақтастық аясында өтті.

Профессор Кристал Кванның (Professor Crystal Kwan) жетекшілігімен зерттеу үдерісінің бірлескен авторлары CBPR қағидаттары мен оларды тәжірибеде қолдану жолдарын қарастыруды жалғастырды. Бұл тәсіл академиялық зерттеушілер мен қауымдастық өкілдерінің ынтымақтастығына, бірлескен шешім қабылдауға және қауымдастық мүшелерінің білімі мен өмірлік тәжірибесін зерттеу үдерісінің маңызды құрамдас бөлігі ретінде тануға негізделген.

Екінші күннің негізгі тақырыбы CBPR аясында сапалық деректерді жинаудың шығармашылық тәсілі ретінде коллаж әдісін қолдану болды. Бірлескен авторлар жеке тәжірибені, көзқарастар мен идеяларды жеткізуде фотосуреттерді, бейнелерді және басқа да көрнекі материалдарды пайдалану мүмкіндіктерін қарастырды. Коллаж әдісі дәстүрлі ауызша тәсілдер арқылы толық жеткізу қиын болатын ойларды білдіруге мүмкіндік беріп, шығармашылық өзін-өзі танытуға және адамның жеке тәжірибесі мен әлеуметтік ортасына беретін мағынасын тереңірек түсінуге ықпал етеді.

Практикалық сессиялар барысында бірлескен авторлар коллаж әдісіне негізделген деректер жинау хаттамасын әзірлеу мәселелерін қарастырды. Талқылаулар шығармашылық тапсырмаларды ұйымдастыруды, қажетті материалдарды іріктеуді, бағыттаушы сұрақтарды құрастыруды және жасалған визуалды композициялар негізінде әңгімелесу тәсілдерін қамтыды. Ұсынылатын рәсімдердің қолжетімді, икемді және жеке тәжірибені білдірудің әртүрлі тәсілдеріне бейімделген болуына ерекше назар аударылды.

Воркшоптың маңызды бөліктерінің бірі зерттеу үдерісінің әртүрлі кезеңдеріндегі бірлескен авторлардың рөлдері мен міндеттерін қарастыру болды. Олардың зерттеу іс-шараларын дайындауға, деректер жинауды жүргізуге, әдіснамалық материалдарды талдауға және нәтижелерді түсіндіруге қосатын ықтимал үлесі талқыланды. Мұндай ынтымақтастық моделі зерттеу үдерісіне ортақ жауапкершілікті және ғылыми білімді қалыптастыруда әртүрлі көзқарастардың құндылығын мойындайтын CBPR қағидаттарына сәйкес келеді.

Екінші күні алдағы зерттеу іс-шараларын ұйымдастыру мәселелері де қарастырылды. Бірлескен авторлар деректер жинауды үйлестіру, міндеттерді бөлу және зерттеу тобы ішіндегі тиімді байланысты сақтау тәсілдерін талқылады. Бұл мәселелер қауымдастыққа негізделген зерттеулер үшін маңызды, өйткені мұндай ынтымақтастық тұрақты диалогты, өзара түсіністікті және икемділікті талап етеді.

Зерттеу этикасы мәселелері талқылаулардың ажырамас бөлігі болды. Ақпараттандырылған келісім алу, құпиялылықты сақтау, визуалды материалдарды жауапкершілікпен пайдалану және адамның зерттеуге қатысуына қатысты дербес шешім қабылдау құқығын құрметтеу мәселелеріне ерекше назар аударылды. Бірлескен авторлар өз тәжірибесімен бөлісетін адамдардың мүдделерін қорғау және өзара құрметке негізделген зерттеу ортасын қалыптастыру үшін этикалық қағидаттарды шығармашылық деректер жинау рәсімдеріне енгізу жолдарын қарастырды.

Қорытынды сессиялар бірлескен зерттеу жұмысының келесі кезеңдеріне арналды. Бірлескен авторлар алдағы зерттеу іс-шараларын, әдіснамалық үйлестіру мәселелерін және консультацияларды жалғастыру мүмкіндіктерін талқылады. Воркшоптың интерактивті форматы сындарлы пікір алмасуға және CBPR тәсілдерін тәжірибеде қолданудың негізгі мәселелері бойынша ортақ түсінік қалыптастыруға ықпал етті.

Воркшоптың аяқталуы әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті мен Гонконг политехникалық университеті арасындағы академиялық ынтымақтастықты нығайтудың кезекті қадамы болды. Аталған серіктестікті дамытуда және халықаралық ғылыми байланыстарды кеңейтуде әл-Фараби атындағы ҚазҰУ философия және саясаттану факультетінің әлеуметтану және әлеуметтік жұмыс кафедрасының меңгерушісі, әлеуметтану ғылымдарының докторы, профессор Гүлмира Серікқызы Әбдірайымова маңызды рөл атқарады.

Екі күндік воркшоп әдіснамалық тәжірибе алмасуға, практикалық зерттеу дағдыларын дамытуға және қауымдастықтармен ынтымақтастыққа негізделген зерттеу тәсілдерін тереңірек түсінуге ықпал етті. Бірлескен талқылаулар мен практикалық жұмыс жобаның келесі кезеңдерін жүзеге асыруға және халықаралық академиялық байланысты одан әрі дамытуға негіз қалады.